Lojistik Sözlüğü

Automated Export System. ABD menşeli ürünlerin ihracatında elektronik ortamda yapılan gümrük bildirimi sistemidir. 2.500 USD üzerindeki pek çok ihracat için zorunludur ve EAR/ITAR uyumluluğunu destekler.

Aircraft on Ground. Bir uçağın teknik arıza veya eksik parça nedeniyle yerde kalması durumudur. Her geçen dakika havayolu için ciddi maliyet doğurduğundan AOG sevkiyatları en yüksek öncelikli operasyonlar arasında yer alır ve 7/24 acil müdahale gerektirir.

Air Waybill / Hava Konşimentosu. Gönderici, alıcı ve taşıyıcı arasındaki taşıma sözleşmesini belgeleyen havacılık yük belgesidir. Kargo kabul belgesi ve teslim makbuzu işlevi görür. HAWB ve MAWB olarak ikiye ayrılır.

Standart konteyner veya palet yerine bireysel parçalar hâlinde taşınan büyük veya ağır yükleri ifade eder. Türbin parçaları, boru hatları ve büyük makineler bu kategoride değerlendirilir.

Arka Arkaya Konşimento. Freight forwarder'ın, taşıyıcıdan aldığı MAWB koşullarıyla paralel — genellikle aynı hükümler altında — müşterisine HAWB düzenlemesi uygulamasıdır. Bu yöntemde forwarder hem alıcı hem de gönderici konumunda yer alır.

Belirli bir güzergah ve tarih için tüm uçak kapasitesinin kiralanmasıdır. Standart hat kapasitesinin yetmediği büyük, acil veya gabari dışı kargolar için tercih edilir. Kargo charter uçuşları genellikle 4–24 saat içinde organize edilebilir.

Convention on International Trade in Endangered Species. Nesli tehlike altındaki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretini düzenleyen sözleşmedir. Bu kapsama giren canlı veya türev ürünlerin taşınmasında özel izin ve belgelendirme gereklidir.

Soğuk Zincir. İlaç, gıda veya biyolojik ürünlerin üretimden teslimata kadar belirli sıcaklık aralığında korunmasını sağlayan entegre lojistik sistemidir. GDP ilaç lojistiğinin temel bileşenlerinden birini oluşturur.

Gümrük Müşaviri. İhracat ve ithalat işlemlerinde gümrük beyannamelerini hazırlayan, tarife sınıflandırması yapan ve devlet kurumları nezdinde müvekkilini temsil eden lisanslı profesyoneldir.

Taşıyıcı. Kargonun fiziksel olarak taşınmasından sorumlu olan havayolu, gemi şirketi veya kara taşımacılığı işletmesidir. Freight forwarder'dan farklı olarak carrier, taşıma araçlarına doğrudan sahip olur veya bu araçları işletir.

Cargo Accounts Settlement System. IATA tarafından yönetilen, havayolları ile freight forwarder'lar arasındaki nakliye ödemelerini merkezî olarak netleştiren takas sistemidir. Forwarder'ların her havayoluyla ayrı ayrı hesap yönetmesini ortadan kaldırır.

Cost and Freight / Navlun Dahil Masraf. Satıcının malı belirlenen varış limanına kadar navlun masraflarını üstlenerek taşıttığı, ancak gemiye yüklemeden itibaren riskin alıcıya geçtiği Incoterm kuralıdır. Yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılır.

Cost, Insurance and Freight / Sigorta ve Navlun Dahil Masraf. Satıcının navlun ve sigorta masraflarını karşıladığı, riskin gemiye yüklemede alıcıya devredildiği Incoterm kuralıdır. CFR'dan farkı, satıcının asgari sigorta yaptırma yükümlülüğüdür.

Carriage and Insurance Paid To / Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak Teslim. Satıcının belirlenen varış noktasına kadar nakliyeyi ve sigortayı üstlendiği Incoterm kuralıdır. CIF'ten farklı olarak çok modlu taşımacılıkta kullanılabilir ve daha kapsamlı sigorta gerektirir.

Carriage Paid To / Taşıma Ödenmiş Olarak Teslim. Satıcının belirlenen varış noktasına kadar nakliye masrafını üstlendiği, ancak malın ilk taşıyıcıya tesliminde riskin alıcıya geçtiği Incoterm kuralıdır. Tüm taşıma modlarında uygulanabilir.

Delivered at Place / Belirtilen Yerde Teslim. Satıcının malı belirlenen varış noktasına kadar tüm masraf ve riskle taşıdığı, alıcının ise yalnızca ithalat gümrüğünden sorumlu olduğu Incoterm kuralıdır.

Delivered Duty Paid / Gümrük Ödenmiş Olarak Teslim. Satıcının tüm masraf, vergi ve gümrük yükümlülüklerini üstlendiği, malı alıcının kapısına kadar teslim ettiği Incoterm kuralıdır.

Dangerous Goods Regulations / Tehlikeli Madde Yönetmelikleri. IATA tarafından yayımlanan, havayoluyla tehlikeli madde taşımacılığını düzenleyen kapsamlı kural setidir. Sınıflandırma, ambalajlama, etiketleme ve belgelendirme gerekliliklerini içerir.

Çift Kullanımlı. Hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen ürün, yazılım veya teknolojiyi tanımlar. Bu ürünler EAR veya ITAR kapsamında ihracat kontrolüne tabi olabilir ve özel lisans gerektirebilir.

Export Administration Regulations. ABD Ticaret Bakanlığı tarafından yönetilen ve çift kullanımlı ürünlerin ihracatını düzenleyen mevzuattır. ECCN koduyla sınıflandırılan ürünler belirli ülkeler veya kullanıcılar için lisans gerektirebilir.

Export Control Classification Number. EAR kapsamındaki ürünlere atanan alfanümerik koddur. Bir ürünün ihracat lisansı gerekip gerekmediğini belirlemek için hedef ülke ve nihai kullanıcıyla birlikte değerlendirilir.

Son Kullanıcı Sertifikası (EUC). Satın alınan ürünün kimin tarafından, hangi amaçla ve nerede kullanılacağını belgeleyen resmi belgedir. Savunma, çift kullanımlı ve kontrollü ürünlerin ihracatında tedarikçi, müşteri ve bazen hedef ülke hükümeti tarafından imzalanması gerekebilir.

Estimated Time of Arrival / Tahmini Varış Saati. Kargonun hedef noktaya ulaşması için öngörülen tarih ve saati ifade eder. ETD ile birlikte sevkiyat takibinin temel parametrelerinden birini oluşturur.

Estimated Time of Departure / Tahmini Kalkış Saati. Kargonun yükleneceği uçak veya aracın kalkış için öngörülen tarih ve saatidir. ETA hesaplamasının başlangıç noktasıdır.

EUR.1 Menşe Şahadetnamesi. Türkiye ile AB/İngiltere arasındaki tercihli ticaret anlaşmaları çerçevesinde ürünün Türkiye menşeli olduğunu kanıtlayan gümrük belgesidir. İndirimli ya da sıfır gümrük oranından yararlanmak için alıcı ülke gümrüğüne sunulur.

Ex Works / İşyerinde Teslim. Satıcının sorumluluğunun en dar tutulduğu Incoterm kuralıdır. Satıcı malı kendi tesisinde alıcının kullanımına hazır hale getirir; yükleme dahil tüm masraf ve riskler alıcıya aittir.

Free Carrier / Taşıyıcıya Teslim. Satıcının malı belirli bir noktada taşıyıcıya teslim ettiğinde yükümlülüğünün sona erdiği Incoterm kuralıdır. Bu noktadan itibaren tüm risk ve masraf alıcıya aittir.

Full Container Load / Tam Konteyner Yükü. Tek bir göndericiye ait yükün tüm konteyner kapasitesini doldurduğu taşıma yöntemidir. LCL'e kıyasla genellikle daha düşük birim maliyeti ve daha az aktarma riski sunar.

Yalnızca kargo taşımak üzere yapılandırılmış veya dönüştürülmüş uçaktır. Yolcu uçaklarının ambar kapasitesinin çok üzerinde hacim ve ağırlık taşıyabilir; charter ve proje kargo operasyonlarında yaygın olarak kullanılır.

Free Alongside Ship / Gemi Doğrultusunda Teslim. Satıcının malı belirlenen yükleme limanında gemi bordasına teslim ettiği Incoterm kuralıdır. Bu noktadan itibaren tüm masraf ve risk alıcıya geçer. Yalnızca deniz ve iç su taşımacılığı için geçerlidir.

Free on Board / Gemi Güvertesinde Teslim. Satıcının malı yükleme limanında geminin güvertesine teslim ettiği Incoterm kuralıdır. Gemiye yükleme anında risk alıcıya geçer. Navlun ve sonraki masraflar alıcı sorumluluğundadır.

Freight Forwarder / Nakliye Komisyoncusu. Göndericiler adına taşıma kapasitesi satın alan, belgeleri hazırlayan, gümrük işlemlerini yürüten ve gerektiğinde konsolidasyon yapan aracı lojistik firmasıdır. Carrier'dan farklı olarak genellikle kendi araçlarına sahip değildir.

Navlun Varışta Ödenecek. Taşıma ücretinin alıcı tarafından varış noktasında ödeneceğini belirten navlun ödeme koşuludur. Konşimentoda açıkça belirtilir.

Navlun Peşin Ödenmiş. Taşıma ücretinin gönderici tarafından kalkış öncesinde ödendiğini belirten navlun ödeme koşuludur. Uluslararası ticarette en yaygın kullanılan ödeme biçimidir.

Good Distribution Practice / İyi Dağıtım Uygulamaları. İlaç ve tıbbi ürünlerin dağıtım zinciri boyunca kalitesini, güvenliğini ve bütünlüğünü güvence altına alan AB direktifi (2013/C 68/01) kaynaklı standartlar setidir. GDP uyumlu lojistik; sıcaklık takibi, yetkilendirilmiş depolama ve belgelendirme gerektirir.

House Air Waybill. Freight forwarder'ın kendi müşterisi adına düzenlediği, MAWB'ın alt kırılımı niteliğindeki yük belgesidir. Birden fazla müşteriye ait konsolide kargolarda her müşteri için ayrı bir HAWB düzenlenir.

Ağır Kaldırma. Standart vinç veya ekipmanla taşınamayacak kadar ağır yüklerin özel ekipmanlarla (hidrolik varagel, köprülü vinç, özel tırnak aracı) kaldırılması ve konumlandırılması işlemidir. Proje kargo operasyonlarının kritik bir bileşenidir.

Elleçleme. Kargonun kabul, depolama, sıralama, yükleme ve boşaltma süreçlerindeki fiziksel taşıma ve işleme faaliyetlerinin tamamıdır. Havalimanı yer hizmet şirketleri ve depo operatörleri tarafından gerçekleştirilir; kırılgan veya tehlikeli yükler için özel elleçleme prosedürleri uygulanır.

International Air Transport Association. Havayolu sektörünü temsil eden ve hava yolu taşımacılığına ilişkin standartları (DGR, tarife yapıları, belgelendirme) belirleyen uluslararası kuruluştur.

International Civil Aviation Organization. BM bünyesinde faaliyet gösteren, uluslararası sivil havacılık standartlarını ve protokollerini düzenleyen kuruluştur. IATA'nın yayımladığı DGR kuralları ICAO teknik talimatlarına dayanır.

International Commercial Terms. ICC (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından yayımlanan ve uluslararası ticaret sözleşmelerinde tarafların yükümlülüklerini, maliyet ile risk devirini standartlaştıran kural setidir. FCA, DAP, DDP gibi 11 ayrı kural içerir.

International Traffic in Arms Regulations. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yönetilen, savunma malzemeleri ve hizmetlerinin ihracatını düzenleyen mevzuattır. USML (ABD Savunma Malzeme Listesi) kapsamındaki ürünler için özel lisans ve son kullanıcı sertifikası gerektirir.

Konsolidasyon / Grupaj. Farklı göndericilere ait küçük hacimli yüklerin tek bir uçuş veya araç üzerinde birleştirilmesi işlemidir. Freight forwarder'lar konsolidasyon sayesinde müşterilerine daha rekabetçi navlun tarifeleri sunabilir.

Less than Container Load / Parsiyel Konteyner Yükü. Birden fazla göndericinin kargosunun aynı konteynerde birleştirildiği taşıma yöntemidir. FCL'e kıyasla daha ekonomik olmakla birlikte daha uzun transit süresi gerektirebilir.

Hat Durması. Kritik bir parça veya bileşenin eksikliği nedeniyle bir üretim hattının tamamıyla durması durumudur. Otomotiv ve havacılık gibi yüksek hacimlerde üretim yapan sektörlerde her dakika önemli bir maliyet doğurduğundan hat-stop sevkiyatları en yüksek öncelikli kargo sınıfındadır.

Master Air Waybill. Havayolu taşıyıcısının freight forwarder adına düzenlediği ana yük belgesidir. Konsolide kargolarda tüm gönderileri tek belge altında toplar; HAWB'lar bu belgenin alt kırılımlarını oluşturur.

Movement Reference Number. AB gümrük sisteminde ihracat beyannamesi tescil edildiğinde verilen elektronik referans numarasıdır. Gümrük çıkış işlemlerinde ve kargo takibinde kullanılır.

Maintenance, Repair and Overhaul / Bakım, Onarım ve Revizyon. Uçak, motor ve diğer havacılık ekipmanlarının düzenli bakım, arıza onarımı ve kapsamlı revizyonunu kapsayan faaliyetler bütünüdür. MRO lojistiği; yedek parça, alet ve ekipman tedarikini uçağın konumundan bağımsız olarak hızla sağlamayı gerektirir.

Çok Modlu Taşımacılık. Bir kargonun havayolu, kara, demir yolu veya deniz yolu gibi birden fazla ulaşım moduyla taşındığı entegre lojistik yaklaşımıdır. Proje kargolarında maliyet ve erişilebilirlik optimizasyonu için sıklıkla tercih edilir.

On-Board Courier / Refakatçi Kurye. Kargonun nitelikli bir kurye tarafından el veya kabin bagajı olarak uçağa bindirilerek destinasyona taşınması hizmetidir. Kurye kargonun yanında uçar; bu sayede en yüksek güvenlik, hız ve gözetim sağlanır. AOG, line-stop ve acil biyolojik numune transferlerinde sıklıkla kullanılır.

Out of Gauge / Gabari Dışı. Standart konteyner boyutlarını aşan yükleri ifade eder. Bu tür kargolar için açık konteyner (flat rack, open top) veya özel taşıyıcılar gerekebilir; havayoluyla taşınıyorsa charter veya freighter tercih edilir.

Ön Gümrükleme. Kargonun varış ülkesindeki gümrük yetkilileri tarafından kalkış öncesinde veya uçuş sırasında gümrük işlemine tabi tutulmasıdır. Bu yöntemle kargo varışta daha hızlı serbest bırakılır; zaman kritik sevkiyatlarda büyük avantaj sağlar.

Yeniden İhracat. Başka bir ülkeden ithal edilen ürünün değişiklik yapılmadan ya da minimum işlem görerek üçüncü bir ülkeye ihraç edilmesidir. ABD menşeli ürünlerin yeniden ihracatı EAR ve ITAR kapsamında ekstra lisans gerektirebilir.

Request for Quotation / Teklif Talebi. Müşterinin lojistik hizmet sağlayıcısından belirli bir sevkiyat için resmi teklif talep ettiği süreçtir. RFQ'da güzergah, boyut, ağırlık, teslimat tarihi ve özel gereksinimler belirtilir.

Service Level Agreement / Hizmet Seviyesi Anlaşması. Lojistik hizmet sağlayıcısı ile müşteri arasında teslimat süresi, yanıt süresi ve diğer performans göstergelerini yazılı olarak tanımlayan sözleşme eki veya bağımsız belgedir.

Self-Propelled Modular Transporter. Kendi hareket kabiliyetine sahip, modüler yapıda birleştirilebilen ağır yük taşıma aracıdır. Türbin, reaktör veya köprü bölümleri gibi son derece büyük ve ağır endüstriyel ekipmanların karayoluyla taşınmasında kullanılır.

Sıcaklık Kontrollü Taşıma. İlaç, gıda, biyolojik numune veya kimyasal gibi ürünlerin belirli sıcaklık aralıklarında (+2/+8°C, -20°C, -80°C vb.) taşındığı özel lojistik hizmetidir. GDP ve IATA kurallarına uygun olarak izleme ve kayıt gerektirir.

Transit Süresi. Kargonun yüklenme noktasından teslim noktasına kadar geçen toplam taşıma süresidir. Gümrükleme, aktarma ve varış operasyonu süreleri transit time hesabına dahil edilebilir.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 1. sınıf; patlayıcıları kapsar. Roket yakıtı, fişek, el bombası ve piroteknik maddeler bu sınıftadır. Havayoluyla taşınması son derece kısıtlıdır; yalnızca onaylı güzergah ve operatörlerle mümkündür.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 2. sınıf; sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış veya çözünmüş gazları kapsar. Oksijen tüpleri, aerosol kutular ve LPG bu gruba girer. Taşıma koşulları gazın yanıcılık ve zehirlilik özelliklerine göre farklılık gösterir.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 3. sınıf; alev alabilen sıvı maddeleri kapsar. Yakıt, boya, solvent ve bazı yapıştırıcılar bu gruptadır. Taşıma koşulları parlama noktasına göre belirlenir.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 4. sınıf; alev alan katı maddeleri, kendiliğinden yanabilen maddeleri ve ıslandığında alev alan maddeleri kapsar. Kibrit, magnezyum ve bazı metal tozları bu sınıfa girer.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 5. sınıf; oksitleyici maddeleri ve organik peroksitleri kapsar. Amonyum nitrat ve hidrojen peroksit bu gruptadır. Yanıcı maddelerle temasından kaçınılmalıdır.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 6. sınıf; zehirli maddeler ile bulaşıcı maddeleri kapsar. Pestisitler ve tıbbi/klinik atıklar bu sınıftadır. İnsan sağlığına doğrudan risk oluşturduğundan özel ambalajlama ve belgelendirme gerekir.

UN tehlikeli madde sınıflandırmasında 7. sınıf; radyoaktif maddeleri kapsar. Nükleer tıp izotopları ve araştırma malzemeleri bu grupta yer alır. Havayolu ile taşımacılık çok sıkı IATA ve IAEA kurallarına tabidir; özel kap ve güzergah onayı zorunludur.

The Air Cargo Tariff. IATA tarafından yayımlanan ve üye havayollarının kargo tarifelerini, kurallarını ve kabul koşullarını içeren referans kaynağıdır. Freight forwarder'lar teklif hazırlarken TACT verilerinden yararlanır.